Rrugë – Romeo ÇOLLAKU

Home » Kryesore » Rrugë – Romeo ÇOLLAKU

By elvana on May 31, 2018. No Comments

rruge

Detarë na thënçin, sepse me detarët e vërtetë na bashkonin vetëm uniforma dhe pisllëku. Asnjëri nga ne nuk kishte vënë këmbë në anije luftarake. Anijet, qoftë luftaraket e qoftë civilet, madje edhe detin, i kundronim nga larg. Numëronim javët e fundit: i kishim humbur edhe beretat edhe rripat, me telat e ndërlidhjes kishim qepur xhaketonë e këpucë. Tatuazhet -kryesisht spiranca- ishin në përfundim e sipër. Ditën nuk na mbante vendi dhe vërtiteshim sa nga një mur i kalasë në tjetrin duke i kallëzuar shoshokut lloj-lloj historish. Ca të vërteta e ca të rreme, por, sidoqoftë, të stërthëna. Nga gjithë ky padurim e ankth, të fituar kishin dalë, natyrisht, rekrutët. Kishin gjetur qetësi: nuk na bënte më zemra t’i vinim as në lojë as në punë. Na ishte krijuar, me fjalë të tjera, përshtypja sikur koha po çapitej me përtesë të madhe, për të mos thënë që ishte ulur diku e s’kishte ndërmend të ngrihej.

Por mbrëmjeve ndryshonte gjithçka. Me ndihmën e rakisë a të konjakut, arrinim ta shpërfillnim kohën deri në atë farë feje, saqë një çast harronim se ushtrisë sonë po i vinte fundi dhe i kërkonim para borxh njëri-tjetrit me premtimin e njohur se do t’ia kthenim së shpejti. Zbrisnim, pra, me t’u ngrysur, në fshat dhe përkuleshim e hynim në kafenenë e Telos. Na pëlqente ta quanim kafene dhe kjo Telon e miklonte së tepërmi. Por, ç’është e vërteta, megjithëse kishte pesë a gjashtë muaj që e kishte bërë lokal -e kishte suvatuar, e kishte lyer, e kishte stolisur me llambushka, kishte renditur ca shkrimore sekretarësh, ca stola kinemaje e një divan të vjetër- ende, nga trarët me ç’kuptohej, vinte një erë kakërdhish. Gjë që nuk na bezdiste aspak. Përkundrazi: na dhuronte ndjesinë sikur jetonim në mote të dlira. Më të shumtit ndër ne pinim raki; raki e dashur. Konjak pinte vetëm njëri; fillestar në gotë, kështuqë nuk mund të bënte dallimin mes konjakut të Telos dhe konjakut. Emri i tij nuk më kujtohet, por mbaj mend që i kishte sytë të dalë, si vezë. Kur pinte, i skuqeshin: vezë Pashke.

Edhe atë mbrëmje. Gjetëm të lira një shkrimore dhe një bankë, i bashkuam dhe, sakaq, Teloja na solli gjashtë dopio raki dhe një teke konjak. I kthyem aty për aty, me shpresën se koha do shkundej e do t’ia merrte vrapit. Ashtu ndodhi vërtet: zumë të kuvendonim çikërrima të ndryshme, lirshëm, siç bëjnë njerëzit që nuk i mundon asgjë. Nga qoshku tjetër, vendasit ia morën një kënge për mërgimin, melankolia e së cilës na zaptoi një grimë dhe ramë në heshtje e tretëm vështrimet jashtë dritares, tek dritat e rralla, mjegulla dhe mugu. Por nuk zgjati shumë kjo gjendje dhe Teloja, me tabaka në dorë, u dha mbi kokat tona. Ngritëm dolli dhe ngacmuam shoshokun për vajzat që na prisnin me padurim a s’na prisnin fare. Në vazhdim, njëri na tregoi për dikë nga anët e veta, që, ndërsa ishte ushtar, e dashura i ishte fejuar në qytet. Një tjetër u hodh e e akuzoi si gënjeshtar, sepse kjo ngjarje paskësh ndodhur në fshatin e këtij. U grindëm një copë herë për origjinën dhe autorësinë e historisë, derisa ndërhyri Doda që, përveçse më i madhi ndër ne, ishte edhe më i forti në matematikë, dhe me metodën e probabilitetit na la të kuptonim se ngjarja në fjalë hasej në çdo dy-tre fshatra ose mëhalla të mëdha.

Duhet të ishim grindur edhe për disa çështje të tjera të kësaj natyre a të përafërta, në çastin kur Teloja na tërhoqi vëmendjen duke na treguar me gisht njërin nga klientët e tij. E kishim fytyrë të njohur, por kurrë nuk kishim këmbyer fjalë me të. Madje, sa herë pat qëlluar ta ndeshnim rrugicave kur shkonim në grup, na vërente shtrembër; si me përçmim, si me krenari. Kurse tani na vështronte me ca sy të skuqur nga rakia, por, ndofta, edhe nga lotët. I ra dy-tri herë gjoksit me pëllëmbë pa mundur të shqiptonte asnjë fjalë; pija ia kishte rënduar, siç duket, gjuhën. «Ka dëshirë t’ju qerasë me nga një dopio», ndërmjetësoi njëri nga ata që i bënin shoqëri. Dëshira e tij na preku dhe, pasi morëm gostinë, e falënderuam.

Nuk e kishim mbaruar atë gotë, kur na dërgoi tjetrën. Më kot u matëm ta falënderonim për së dyti, sepse tashmë ai i kishte mbyllur sytë dhe po këndonte një këngë tjetër për mërgimin. Ishte një këngë goxha e vjetër, por edhe mërgimi i kohëve të reja nuk ndryshonte shumë nga i qëmotshmi. Thoshin se kolona e refugjatëve fillonte në Gjirokastër e mbaronte në kufij. Shumë kalonin matanë e shpërndaheshin pastaj në të katër anët e botës. Shumë të tjerë binin në duart e ushtarëve të huaj dhe, pasi mblidhnin duart e brinjët e thyera, ktheheshin nga kishin ardhur. Të tjerë… «Lere, lere», tha Gogoja, «edhe ne atë rrugë do marrim». Kurse Doda: «Unë jo. Do hap një dyqan veshmbathjesh në Fushë-Krujë». Ndërruam bisedë. Teloja na erdhi pranë dhe na tha se në ditën e lirimit tonë do krijonte një mjedis më të këndshëm në kafene; në mure dhe në trarë do varte tullumbace dhe llambushka të tjera. Do sillte edhe magnetofon. Dhe u kthye përsëri tek banaku, një tryezë e gjerë dhe e gjatë që e kishte bërë hall kur u vodh rrobaqepësia e fshatit. Që nga rrobaqepësia deri në kafene e kishte mbartur me Gogon. Ky ishte berberi i repartit dhe, me t’u hapur fjala se po e vidhnin edhe rrobaqepësinë, kishte zbritur për ndonjë palë gërshërë. Dyqanin, siç na tha më pas, e gjeti krejt të zhveshur; vetëm tryeza e madhe, një palë gërshërë mbi të dhe rrobaqepësja në prag, e përlotur. Me të parë Gogon që ish drejtuar për aty, ajo e kishte zënë derën me trup duke mbërthyer duart pas kasës dhe kishte thirrur: «Nuk mbeti më gjë! I shkretuan të gjitha!». Por Gogoja, gjakftohtë, i kishte dëftuar me gisht gërshërët e mëdha mbi tryezën e madhe të punës. Gjysmë e zemëruar e gjysmë e zbutur, atëherë rrobaqepësja i kishte thënë: «Vetëm në kalofsh mbi trupin tim, do t’i marrësh». Teloja i kishte gjetur cullak në dysheme dhe i kishte qetësuar se nuk do t’i zinte kund ngoje, me kusht që Gogoja ta ndihmonte të mbartnin tryezën deri në kafene. Kushtin e dytë shokut tonë ia kishte bërë të ditur pikërisht në haurin e tij të dikurshëm, tek po gulçonin nga lodhja: «Siç e shikon dhe vetë, tani lokalit tim nuk i mungon asgjë. Do ta hap javën tjetër…». Toni i zërit të tij luhatej, na tha Gogoja, mes lutjes dhe kërcënimit.

Prapëseprapë, sido që të ishte, midis tri kafeneve të fshatit, ne Telon do zgjidhnim: edhe çmimet i kishte më të lira, edhe mjeshtërinë e deftereve dhe vereseve e zotëronte si ai.

Por, atë mbrëmje, na kishte marrë, kur thonë, në kujdestari mesoburri që pinte e këndonte në qoshkun tjetër; gotat një e më dy na vinin plot në tryezë dhe tani për kohën, në ecte a s’ecte, as që e vrisnim mendjen. Dikur, ata që i bënin shoqëri u ngritën, e përqafuan, dërguan edhe një përshëndetje në drejtimin tonë dhe dolën nga kafeneja. Mbeti vetëm dhe e ftuam të vinte në tryezë. Me gotë në dorë, me këngë në gojë e duke u kalamendur sa në të majtë në të djathtë, u avit dhe i hapëm vend në divanin e vjetër. Pasi e mbaruam këngën të gjithë së bashku, deshëm, afërmendsh, të hynim në bisedë me të, por ishte e kotë. Ose nuk ishte në gjendje të fliste ose nuk kishte dëshirë të fliste. Donte vetëm të këndonim, të pinim dhe gjithë ç’do pinim ta paguante ai. Kështu na tha me gjuhën që i ishte rënduar dhe ne u kthyem në bisedat tona të rëndomta. Nuk na e vinte veshin, më të rrallë përmendej: rrëkëllente rakinë, kontrollonte gotat tona, ia merrte ndonjë kënge. Në këngë e shoqëronim edhe ne. Mua dhe Dodën, që nuk ia thoshim edhe aq nga këngët e asaj ane, na qortonte kur e kur duke tundur kokën. Ishim dehur, ndërkaq, por për t’u dorëzuar ishte ende herët. Vetëm nja gjysmë ore më vonë, dolëm tek dera e kafenesë dhe, që andej, u bëmë zë rekrutëve në kala. Zbritën nja tre a katër prej tyre dhe morën shokun tonë që pinte konjak. E thamë; dehej gjithmonë i pari. I këshilluam ushtarët e rinj ta mbanin me kujdes në krahë, mos ta zvarrisnin se «do t’i pinte e zeza». Zumë rishtas vend dhe ashtu, kot më kot, si të pirë që ishim, ia dhamë një të qeshure të fortë.

Kaq u desh që miku ynë, deri atëherë i mallëngjyer, të mvrenjtej e të zemërohej. I dha trupit para, vendosi bërrylin pingul mbi bankë, ngriti lart gishtin tregues dhe tha: «Dëgjoni, o ushtarë! Mos qeshni me mua! Mos pandehni se gjetët një budalla e po pini qyl!». Fillimisht, më kot u përpoqëm ta sqaronim -ku dëgjonte ai?- vazhdonte në të vetën: «Unë nisem nesër në kurbet dhe thashë të bëja sevap me ju, që të më shkojë rruga mbarë! Ushtarë thashë, gjynah… Se, po të jetë puna për paratë, nuk më zhvat dot njeri mua, morët vesh apo jo?!». Mezi e bindëm që ishte keqkuptuar. Por, me t’i dalë inati, harroi edhe të pikëllohej e të këndonte; u çel në çast dhe, sikur të ishte esëll, teksa zuri të fliste për të shkuarën e tij, fjalët i dilnin rrjedhshëm. I mësuam edhe emrin: Zenun e quanin. Porositi edhe nga gjysmë kile raki për secilin, por pikërisht në atë çast, në atë çast të lumë kur Teloja po e stoliste tabakanë jo më me gota por me shishe gjysmëkilëshe, u dëgjua çanga alarmante e repartit. Nuk kishte pikë dyshimi që po binte për ne. Bënim të ngriheshim, por këmbët nuk na bindeshin. Zenuni ngulmonte që t’i merrnim shishet me vete, por kjo përbënte rrezik: mund të kishte mbërritur në kala ndonjë kontroll nga BUD-i dhe, po të dilnim para tyre me shishe në duar, nuk kishte zot të na shpëtonte nga izolimi të paktën njëjavor në birucat e policisë ushtarake. «S’ka gjë», e qetësoi Teloja, «do vijnë nesër; shishet këtu i kanë». I uruam udhë të mbarë dhe ikëm nga sytë këmbët, që thotë populli.

Në kala kishte ardhur vetë komandanti i Distriktit. Nuk ishte aq i rreptë sa ç’e tregonin. Nga policia ushtarake shpëtuam, por të nesërmen nuk zbritëm dot tek kafeneja e Telos. As të pasnesërmen: nuk kishim fytyrë t’i kërkonim leje shefit. Ditën e tretë na tha vetë. Na pa tek silleshim sa nga njëri mur i kalasë në tjetrin dhe, siç duket, iu dhimbsëm. «Shkoni», tha, «vetëm mos pini shumë». Zbritëm pothuajse me vrap, u përkulëm e hymë në kafenenë e Telos. Tabakaja me shishet e rakisë ishte ende mbi banak. «Kam tri ditë që ju pres», tha Teloja. «Njeri i mirë Zenuni», shtoi paspak. Bashkuam, si gjithmonë, një shkrimore e një bankë dhe, ca në stola e ca në divan, zumë vend rreth shisheve. Erdhi e u ul me ne edhe Teloja. «Dje», tha, «zbrita në Vlorë e bleva ca tullumbace për ditën e lirimit tuaj. Bleva edhe një kasetë të re me këngë të huaja. Do sjell manjetofonin e shtëpisë… Vetëm porositini, po deshët, ushtarët e rinj të mos e prishin traditën e mirë. Thuajuni që unë s’e kam problem; edhe po s’kanë, le të vijnë. Mbaj defter unë. Dhe në çdo pesë gota, ju e dini, njëra falas nga i zoti i kafenesë». I thamë se kjo punë kishte marrë fund, se edhe ushtarët e rinj tek ai do ta pinin gotën e rakisë dhe ngritëm shishet, të cilat, bashkë me duart tona, mbetën pezull në ajër: tek dera e kafenesë u shfaq Zenuni! Nofullën dhe llërët i kishte të fashuara, kurse sytë të nxirë e të enjtur. Njërën dorë, të djathtën, duhej ta kishte të nxjerrë ose të thyer. Na hodhi një vështrim të egër dhe, pa hapur gojë, u çapit deri tek banaku, ku ndodhej një shishe tjetër me raki. E mori me të majtën, e rrëkëlleu të gjithën dhe, çalë-çalë, gjithmonë gojëkyçur, bëri të ikte andej nga kishte ardhur. U mbështet një grimë tek dera e ulët e kafenesë, shfryu gjithë zemërim, pastaj doli me vrull sikur u rrëzua. «Sevapi» me ushtarët nuk kishte zënë vend. Ne mbetëm edhe për disa sekonda të shtangur. Si në një fotografi ushtrie.

Ua tregoja këtë histori -mëngjes; ora gjashtë, gjashtë e ca- pasagjerëve të mi. Kisha marrë gjithësej dymbëdhjetë vetë: dhjetë në Sarandë dhe një çift tek Ura e Kranesë. Furgoni nuk nxë më shumë. Ishin ndarë të gjithë me lotë e pikëllim nga prindërit, vëllezërit e motrat e tyre dhe thashë, për t’u larguar sadopak mërzinë, t’u kallëzoja ndonjë histori nga jeta ime. Atë mëngjes, kjo më erdhi në mendje. Kur e mbarova, ishim duke zbritur Qafën e Muzinës. Po gdhinte, kishte filluar edhe një brerimë e hollë. Pasagjerët i pllakosi menjëherë heshtja. Rrinin e soditnin vendin rretheqark, dritat e rralla që ishin ndezur nëpër katundet përkundruall. Vetëm një çast, vajza që kisha marrë tek Ura e Kranesë diç pyeti të shoqin për pashaportat dhe ky ia ktheu përgjigjen me një të tundur të kokës. Pastaj prapë heshtje dhe tek-tuk ndonjë psherëtimë. Ndeza radion; kishte muzikë. Por edhe klarineta, defi e fizarmonika dukej sikur qanin. Kënga bënte fjalë për ca prindër pleq dhe për një shtëpi që ishte vjetëruar e ishte gati në të shembur. Në Jorgucat, mendova t’u rrëfeja atë historinë e gjyshit tim, mërgimtar në Amerikë. Punonte suvatues, kur një ditë u rrëzua nga maja e pallatit poshtë në asfalt. Aq i lartë ishte ai pallati, thoshin, saqë gjyshi, në rënie e sipër, pati kohë të nxirrte nga xhepi një kalem e dy gisht kartë dhe të shkruante testamentin. Këtë nuk ua tregova, me mendimin se, deri në Kakavijë, nuk do ta mbaroja dot.

Leave a Reply