Mehr Meer – Më shumë det – Ilma Rakusa

Home » Weisse Meer - Deti i Bardhë » Mehr Meer – Më shumë det – Ilma Rakusa

By elvana on September 29, 2013. No Comments

Ilma Rakusa


Pasazhe kujtimi

Ilma Rakusa, lindur në vitin 1946 në Sllovaki, jeton sot si shkrimtare, përkthyese dhe publiciste në Zyrih. Ajo është nderuar ndër të tjera me çmimin e Panairit të Lajpcigut për mirëkuptimin europian dhe çmimin Adelbert-von-Chamisso. Ajo ka botuar një seri veprash, ndër to leksionet poetike „Farbband und Randfigur“ 1994, Droschl; esenë „Langsamer!“ Gegen Atemlosigkeit, Akzeleration, und andere Zumutungen (2005).

 

 

Një tjetër kujtesë

Gjilpëra e brendshme e busullës ka marrë kahun e Lindjes. Nga më buron pra ky emocion, kur sytë shohin vetëm një bulevard akaciesh, fushëpamje e gjerë, një shesh formëpeshqiri, qarkuar nga shtëpi përdhese. Një zë përsillet: Këtu! Po asnjë emër nuk i puqet pamjes. Ajo struket pas çdo lloj përvoje të vetëdijshme. Burimi është një depozitë kujtese, të cilën unë as nuk e kontrolloj dhe as nuk  e njoh mirë. E plotpushtetshme. (Déjà-vus, më thotë M., a nuk është një shenjë kjo, që ne disa herë, madje pafundësisht kemi shëtitur në këtë tokë?)

Në borë kërbunjet një gardh. Patjetër një gardh i kërrusur, fshataresk. Hijet, stërqokat, të gjitha aty. Unë depërtoj nëpër kushedi të satën të shkuar. Një para të shkuar. Përtej shtatë maleve dhe xhuxhave.

Ja tufat e deleve, leshtore në shpatin me bar, në stepa bari. Në kullota thikë. Nofulla përtypëse, kopeja lëviz, një dallgë e befshme. Si një kujtim i lashtë.

Këtyre pamjeve të llojit “kush e di nga” i bëjnë shoqëri tingujt dhe aromat. Pentatonik (me tone gjysmë muzikore), i kënduar, frymor. Vjen erë tymi. Erëza, Tymjan.

Nga filxhanët avullon çaji.

Vendi i një tjetër kujtese është një territor çaji. Mes gardheve dhe kufijve të tij frymon ndjenja. Nga pas iu bie apeleve, si të ishin thirrje barinjsh besnikë. Drejt Lindjes, prrhh!

Koha është konike, jeta lëviz  drejt një maje të pamëshirshme. Po ia vë emrin  zanafillë. Se kopeja po pret. Se tymi po valon nga t’i teket. Unë nuk po pyes për motivet. Po fjalën mall po e fshij.

 

Si është puna me valixhet

Richard thotë: Patologji valixhesh! Nuk mund ta duroj më këtë pamje valixhesh. Richard shpërngulej, vazhdon të shpërngulet dhe nuk e di se si t’i japë fund këtij karuseli. E nga mënyra si më sheh ai, nis e luhet filmi me valixhet e mia.

Në të vërtetë ne vetëm paketonim. Valixhet gjendeshin nën krevat, mbi dollapë, në korridorin e ngushtë. Valixhe. Prej cope, prej kartoni të murrmë, prej lëkure derri të zbërdhylët, bashkë me rripa për t’i mbajtur të mbyllura mirë – se valixhet tona ishin si fuçi peshërënda, që duhej të mbanin mirë. Kur nëna përkulej sipër gurmazit shpellë, dihej, erdhi momenti. E tashmja shkiste me çdo copë rrobe që fundosej e çrrudhosej mekanikisht, në një Diku tjetër të parrokshme, E Këtushmja nuk donte të ishte më e Këtushme. Unë qëndroja përbri saj, por edhe përbri vetes. E çuditshmja ishte se sa shpejt zhdavaritej gjithçka rreth e rrotull valixhes:  Shtrati ku ajo qëndronte, muret, dhoma që vetëm një grimë më parë ishte aq e afërt. Sapo valixhja i rrëmbente sendet, krijohej një hapësirë imagjinare futur diku në mes të kohërave, me mua aty brenda, të përhumbur e të pasigurtë. Melankolia rridhte nga ndjenja e distancës me praktikisht gjithçka. Nuk ishim larguar ende, po as nuk ishim plotësisht aty, e sa më shumë zgjaste koha e paketimit, aq më e mpirë ndjehesha.

Unë nuk pyetesha. Shpërnguljen e vendosnin të tjerët. Prindërit, rrethanat. Ti vjen me ne! Unë shkoja nga pas! Në vise të pashkelura. Në një gjendje tjetër provizore. Fëmijëri e pafund.

Nisja nuk ishte e pamatur. Asnjëherë. Asnjëherë një “‘ia mbathim me vrap” ku harrohej një këpucë, bosh. Nuk iknim, ne paketonim valixhe. Pak plaçka brenda, ja kjo ishte. Domethënë bagazh të lehtë. Nuk kishim nevojë për kamionë. Ç’ishte e rëndë mbetej aty. Shpesh ne banonim me mobiljet e të tjerëve, sa mësohesha me to, më duhej t’i braktisja rishtazi e të hidhja sytë në grykë valixhesh. Besnikëria e tyre nuk kërkonte asnjë pse.

Fjala kuvertë. Fjala dorashkë pellushi. Këto gjëza të buta, të mëndafshta, të ngrohta. Gati pa peshë. Se zvarritja e e valixheve të rraskapiste. Çfarë nuk lëviz me rrota, bëhet barrë, edhe sikur të mblidhet aty e gjithë pasuria.

 

Nuk mund ta duroj këtë pamje valixhesh. Thotë Richard.

E kujt i thua.

Dikur nuk e merr vesh më se ku e ke vendin.

Janë vërtet vendet kaq të rëndësishme?

Më duket po.

Kur vizitova Brodskin në 1972-n në garzonieren e tij në Leningrad, vështrimi ra fillimisht tek një dollap shumë i madh, mbi të një valixhe transoqeanike dhe një flamur i vogël amerikan. Pak më muaj më vonë ai gjendej në ekzil.

Valixhja është një shenjë. Dhe në radhë të parë një send.

Gjurma e shtegtarit?

Hesht. Nuk mund ta duroj këtë fjalë. Në gojën e të gjithëve. Jetojmë në fund të fundit në një shoqëri migracioni. Po të qe për mua në një shoqëri shtegtarësh të botës.

Vetëm pa stacione, pa aeroporte. Ndryshe më kapin dallgët.

Po valixhet mund të jenë bulëzat e gëzimit, apo jo? Për një ekspeditë? Për një ritakim?

Përafërsisht.

Kureshtja ime jeton edhe pa valixhe. E sa më shpejt të përvidhem në pyllin suedez verës, aq më mirë.

Mendoja, t’i ishe e uritur për dritë.

Ja pra.

Ndoshta duhet të të pyesja për të parët e tu.

Lëre më mirë.

Të mitë janë shpërndarë gati në gjysmën e Lindjes Europiane.

E t‘i do t’i shkelësh të gjitha shtigjet e fisit, sikur të mos mjaftojnë të tutë.

Më duket se po!

Harta e Europës Qendrore është bërë fërtele nga udhëtimet e punës për dhjetëra vite.

Prandaj të kanë traumatizuar valixhet?

Me kalimin e viteve pyes veten kush jam?

Valixhet, edhe kur janë plot reklama lëbyrëse nuk të japin ndonjë përgjigje.

Valixhet dhembin.

Po të ofroj çantën atëherë për ndihmë. Çanta mbetet çantë.

E po qe se unë ia mbath me të?

Nëpër pyje?

Nuk e di. Vetëm për t’u lehtësuar disi.

Atëherë jepi.

 

Lehtësim, po. Unë udhëtoj (në gjuhën e fluturimeve) me çantë dore, shtatë plaçka të paketuara në minimumin e mundshëm. Palltoja – çadra ime, librat – buka e rrugës. Shishja me ujë, furçë dhëmbësh, lapsa, letër. Ciganizmi im i hershëm më ka mësuar të kufizohem. Dhe përkujdejdesje për atë që është e pakët. Kujdes nga humbjet. Shamia e kokës më duhet për stolisje, mbrojtje dhe çadër. Prefero më mirë të prekshmen, të pa rrudhosurën, polivalenten. Meqë ra fjala je vetë shtëpia jote. Rrugës apo kudoqoftë. Strehën ia bën gjithkush vetes.

Këtë dije e mbaja me vete, para se të doja ta dija. Shpërnguljet më mësuan të pavarësohesha, ana tjetër e saj ishte frika.

Babai, nëna, valixhja dhe unë – kjo ishte bota. Por as babai, as nëna, dhe as valixhja nuk mbaheshin dot përgjithmonë, atëherë kuptova se ku ishte shtëpia e vetme.

Ja kështu jetojme nëpër erë. Valixhja me lëkurë derri është kalbur prej kohësh. Një shall i ka mbijetuar kohës, me gjasë. Gjenerata të reja shajsh janë krijuar. Vendit i bien mes për mes trolleit. Por nganjëherë më mbulon dallga, më mbulon papritur, unë ndjehem e vockël, e pambrojtur. Zgjas dorën për ndihmë, të kapem diku, pas një rripi valixheje. Pas një navigatori nëpër kohëra.

 

 

 

Një dhomë për siesta

 Në qetësi gjithçka ndodhte njëkohshëm. Pikturat varur në mur mund të jetonin deri në përjetësi.

                                                                                                            Andrzej Stasiuk


Çerdhja e fëmijërisë sime. Dhoma me grilat e ulura gjatë orëve pas mesdreke. Jam vetëm brenda, po nuk fle. Rri shtrirë mbi shtrat, shqisat janë mëse vigjilente, por të ndëshkuara për të mos bërë asgjë. Thuhet: të jesh i papipëtimë. Thuhet: të prehesh. Nuk është se e dua këtë ndërprerje, këtë fashitje në pikun e ditës. Por rregulli nuk e duron shkeljen. Unë jam e heshtur. Qetësi. Atëherë ia bef: sa më shumë që zgjat qetësia, aq më shumë elokuente bëhet. Dëgjoj zëra të copëtuar, fëshfërimë gjethesh. Diku larg leh një qen (megjithëse edhe kafshët flenë). Kërcitje. Një mur më tutje dëgjohet shpëlarja e WC-s. Veshi i shkrin zhurmat sipërfaqësisht, i përthith dhe vazhdon të vigjilojë pipëz. Viaggio. Apo në hungarisht vigyázz (kujdes). Kush flet ku me kë, përse? Sa më i turbullt dëgjimi aq më me ashk tjerr fantazia ime. Pëshpëris fjali, dialogje. „Për ku?“ „Në Amerikën e Jugut“. „Me anije?“ „Me anije.“ „Do rrish gjatë?“ „Besoj se po.“ Heshtje. “Ke guxim. Bëj kujdes.” Me një lëvizje të dorës lamtumirë. E për lamtumirat unë di të këndoj një këngë. Mashtrova. Shpika diçka për të hyrë në terren të njohur. Nganjëherë sigurisht të josh e panjohura. Po mbledh copëzat e fantazisë. Si Stela në varkën e zezë me tre vela rrëmbehet tre herë. Për fat, piratët nuk e prekin me dorë. Ajo pjek peshq, qep rrobat, dhe si shpërblim merr çdo ditë një perëndim dielli si dhuratë. Kur piratët e kthejnë në fshat, lëkura e Stelës ka marrë ngjyrë çokollate si ajo e një marinari dhe flokët e saj të kuqërremtë shkëlqejnë si floriri. Stela, ylli ynë, e rrokin prindërit të lumtur. Piratët ngërdheshen duke nxjerrë dhëmbët xixëllues, përshëndoshen dhe marrin udhën e detit.

Në gjysmëndërr ia dola të krijoj një botë dhe të harroj kohën. Sa kohë kaloi në këtë dhomë gjysmë të errët – me që ra fjala nuk ishte kaq e errët dhe e vdekur. Sytë u mësuan shpejt me mugëtirën, ndiqnin rrjetën e të çarave në tavan, apo lepujt prej drite që rendnin nëpër dyshemenë me pllaka. Herë pas here drita rridhte përmes të çarave të grilave, duke krijuar shirita të dridhshëm apo njolla vibruese. Nuk ngopesha duke e parë këtë teatër drite. Ç’ishte kjo kokë dhie, apo profil gomari? Vështrimi gjurmonte domethënie, e papritur dhoma mbushej me jetë. Me kafshë dhe krijesa të tjera që pëshpërisnin. Përherë e nga e para përjetoja shndërrimin e Camera obscura në një dhomë çudirash, dhe vetminë  si lumturi. Deri sa edhe pllakat e kuqe çuçurisnin. Kur e tepronin vija heshtja me shputën e këmbës. Dora shkiste mbi sipërfaqen e ftohtë, duke mos prekur njollat e dritës. Dyshemeja një tavëll loje. Një maket me element të lëvizshëm.

Dhoma e siestas – perandoria ime. Aty ku realiteti filtrohej e avullonte për të lindur fantazia. Njëra kushtëzonte tjetrën. Pa grila – pa udhëtime imagjinare. Nën vellon e kësaj tejdukshmërie unë kthehesha tek vetja. Gjeja guximin për të zbuluar retë dhe koklavitjen e labirinteve. E nganjëherë mendimet vinin rreth e rrotull, duke më ngushtuar e duke ma zvogëluar dhomën. Më duhej të çlirohesha, t’ia hidhja ngulmimit. Një varg kënge mjaftonte e mendimet lundronin më larg. Udhë të lira në detin e kokës.

Orët nga dyshi deri tek katra ishin sekret. Nëna besonte se flija. Së paku nuk pyeste si e kaloja kohën. Kur zëri i saj depërtonte në dhomë, atëherë unë shtriqesha dhe shkundja ëndrrat. Asnjë fjalë asaj.

Drita jashtë verbonte. Gjithçka jashtë ishte goditëse dhe zhurmuese. E mësuar me nuancat e mugëtirës, me dritëhijet, më dukej agresive drita e ditës. Bota të sillte dhimbje.

Me kalimin e viteve dhoma e siestas u kthye në refugium. Dhomë mbrojtjeje. Rrethuar nga membrana  e saj porose ndjehesha e sigurtë dhe e lirë. Aty shqiptoja shpikjet, përjetoja epifanitë e befshme.

Isha një fëmijë grilash.

 

 

Mbi qëmtimin

 

Valixhja e fëmijërisë nuk më lejonte. Ndalonte stivime të çdo lloji. Thuhej: Vazhdo e lehtë, e lëvizshme. Pa barrë me vete.

Po unë nuk u rezistoja dot guackave,  – të bardhave, të roztave, të kaftave laramaneve, – ashtu të brishta e thyeshme ato ishin një barrë e lehtë. I qëmtoja devotshëm, i mirëprisja në kutiza të veshura butë. Guackat ishin thesari im. Nuk bënin këmbë të iknin, mund t’i prekje gjithmonë e kurdo e t’i adhuroje. Kujtoja bregun ku i kisha gjetur apo i kisha nxjerrë nga rëra. I lidhja me një vend, me një kohë. Përtej bukurisë së tyre, ato ishin furkat e momentit, dëshmitare të vocërra të konstelacionit, pjesë e të cilit isha edhe unë. Në jetën e trenave ato ishin depo kujtese. E parandjeja, nuk kishte dyshim në mbijetesën e tyre.

Më vonë guackave iu bënë shoqëri këpucët, librat, kartolinat, kujtime të çuditshme. Preferenca ime nuk ishte as edhe një grimë pragmatike. Sendet evokojnë gjithmonë diçka – dhe ato dinin të ruanin lidhjen time. Gjeja libra të vjetër që u stampoja vulën time (nënvizime, shenja), blija këpucë boshnjake me majuckë, që më kujtonin shitësin e qeshur në pazar. Me ngadalë sendet e qëmtuara krijuan një komunitet, ku unë rigjeja gjurmët e jetës, rastësitë e ligjësitë e saj. Nuk mund të bëhej fjalë për sistemim, qëmtimi nuk ishte asnjëherë sistematik, nuk gjakonte asnjëherë plotërinë.  Po, ekzistonin sende të dashura,  – fjala dashuri ka rëndësi në këtë moment -, ekzistonte edhe dëshira që sendi të përballonte harresën dhe përkohshmërinë. Sende? Unë qëmtoja edhe emra, të bukurshkruar pastër. Përditshmërinë fluturake e fiksoja në blloqe shënimesh, që shdnërroheshin nga boja blu e shkrimit në një rozë të zbërdhylët, në radhë që lartoheshin gjithnjë e më shumë. Mes faqeve gjendeshin fije bari, bileta muzeumesh, grimca objet trouvés , e nganjëherë edhe një billet doux. Prova të së tashmes së përjetuar! Bova në detin e kohës.

Qëmtoja për të krijuar botën time. Të ngrija fortesa përballë rrjedhave të ajrit të fëmijërisë simë nomade dhe pa lodra. Pikërisht këto sende sot më shpalosin historinë, historinë time. Ato janë mbuluar nga pluhuri, janë zbrujtur e zverdhur, por nuk janë plakur. Miniatura bardhë e blu e kishës së Patmosit, dragoi i gjelbër nga Lubjana, kryqi i drunjtë rumun, maska kolombine nga Venecia, guri zemër nga bregu i Mairas, shalli beduin i zbukuruar me monedha argjendi, tasi maroken i turkiztë, karficat ruse nga Palehu, engjëlli i vogël prej allçie, peshtafi i kuq, kapuçi nga Kaukazi prej leshi, loja e dominove për udhëtim, lapsi i Pinokut, çanta maqedonase e bërë në tezgjah. Dhe qindra kartolina (në kuti këpucësh të radhitura sipas shteteve), qindra disqe vinyli ( të radhitura sipas kompozitorëve). Nga Rusia kthehesha – në fund të bursës – me dy valixhe të rënda plot libra dhe disqe (të firmës Melodija), aq të rënda sa më  acaroheshin tejzat. Nuk kisha rrugë tjetër, postës nuk i besohej –  dhe me vete tërhiqja pas një botë të tërë. Sot disqet e Melodijas cijasin për tmerr, teksa veprat e Lermontovit, Leskovit dhe Çehovit vijnë era kauçuk dhe zamkë e lirë. Mjafton të nuhas raftet për të gjetur origjinën e librave. E prapë, librat sovjetikë nuk dua t’i humbas. Ato janë kapsula kohe që nxjerrin të shkuarën në sipërfaqe. Dhe nuk më kujtojnë vetëm se sa e vështirë ishte t’i gjeje në dyqane antikuarësh, po aq më e vështirë ishte t’i kaloje nëpër doganë.

Prandaj vetëm mund të qeshja, kur një mik para disa vitesh, për ta bërë që unë të fushja në zemër një shtëpi të përbashkët, diku larg, më thotë: “I’ll buy all your books again” – Unë do t’i blej të gjithë librat sërish”

Po si mund ta bësh këtë? Çdo libër ka historinë e tij, e me secilin – duke filluar nga momenti i blerjes deri tek udhët e përdredhura të leximit – kam jetuar. Bibliotekat nuk mund të kopjohen. Edhe sikur, atëherë minus historinë e tyre.

Ndërkohë të gjitha sendet e tubuara me vite më shohin tani me një mënyrë konspirative. Sikur duan të më sulmojnë, të paralajmërojnë. Ato janë shumë, unë vetëm. Superfuqia që kanë derdhet nga dollapët dhe raftet, ekspozohet me dëshirë në parvaze e tavolina. Nuk qëmtoja thjesht me zell, kam ruajtur gjithçka më kanë dërguar: Letra (të miqve, dashnorëve, kolegëve në radhë kutish), kartolina (ibidem), ekzemplarë me dedikim (ibidem), dhurata (pupat e baletit të EllaKomleëas, shallet rusë, shalle mëndafshi, çanta dore, tasë çaji, gjerdanë, skica, vazo, pjata).

Kur dua të ndahem nga ndonjëra prej tyre më rreh në fytyrë era e trenit. Ndjenja e njohur: Largim, apo:  Valixhet janë valixhe/janë lamtumirë/janë lëkurë/janë prekje/janë më-mbush-plot/më zbraz/janë shpërngulje nga këtu për diku/ dhe nga diku/Ah/më tej.

Kësaj Më Tej nuk i ikën dot, e sërish sendet, solide, mishërojnë stabilitet. Formojnë kornizën. Krijojnë çadrën. Japin mbështetje. Këto sende memece, fjalëshumë. Që nuk duan të kalojnë në bregun e përtejmë, po ia dalin të krijojnë një vatër.

Që ato me lodrim do t’ia dalin të më mbijetojnë, – e pranoj.

Që ato më drejtojnë apel të mbaj rregull, – e kuptoj.

Që ato, pa ndryshuar aspak vetë, më tregojnë se si kam ndryshuar unë, – është gjë  e mirë.

Që ato, (për inat të sentimentalitetit tim) janë të pavarura – është po ashtu bukur.

Prej kohësh ne bëjmë biseda, ku unë dal jashtë loje. Edhe kjo është gjë e mirë.

Vetëm për pafajësinë e tyre veçse nuk më del zëri. Të pafajshme nuk janë as ato, as unë. Por të matura me grishjet e mia, ato janë pa asnjë dyshim-  më të mirat.

 

Erëra

Fytyra e erës është ajo që era e vë në lëvizje. 

Yoko Tawada

 

E pabesueshme: Këtu, ikën e prapë lë gjurmë po qe së dëshiron. Era, era, fëmija qiellor e jo qiellor. Erë mali, erë luginë, erë fshati, erë liqeni, erë lartësish, erë shpatesh, erë shtëllungë, erë stuhie, erë veriu, erë jugu, erë lindjeje, erë perëndimi, fllad, veri, erë deti, erë shkretëtire, juga, shiroku, tramontani, maistrali, borana, mistrali. Mos të dalë kush të thotë se erërat janë të këmbyeshme, ajo erë që fryn sot në Trieste, fryn nesër në Berlin. E prej kësaj nuk ia vlen të emigrosh. Erërat janë qenie me zotërimet e tyre, emrat, dhe format e veta të influencës. Po qe se në botëkuptimin indian jam erë transparente (Vata), kjo nënkupton veçse që jam një ekzistencë në transformim, që më duhet të matem me shumë erëra, pa më marrë me vete. Sa më shumë shtegtime dhe shpërngulje aq më të shpeshta takimet me erërat. Tek secila më përshkon një parandjenjë, që qetësia është rast emergjence.

Wind, vent, veter, szél, në të vërtetë emri duhet të jetë njërrokësh, Wind – era, si Schnee – bora, po jo si reja që merr forma: flokëzash, flatrash, peshqish, dragonjsh, veshësh, portash, feçkash, anijesh, amforash, kuajsh, velash, trapanosh, – në ngjyrë plumbi, të bardhë, bezhë, të verdhë të zbardhur, krem.

Era nuk ka ngjyrë, por këndon; këndon vërshëllen, rënkon dhe tërbohet.

Borana në Trieste. Pasardhëse e lashtë e perëndisë së erërave të veriut Boreas –kërret si një kafshë e egër. Sulej nga brigjet karstike në drejtim të detit, dhe merrte përpara ç’gjente. Mësova t’i trembesha, e vogël siç isha. Kur shkundte shtëpinë, rrokulliste rropullitë e detit, shndërronte shiun në akull, i bënte njerëzit të zvarriteshin këmbadoras. Në cepat e rrugës vareshin litarë për t’u mbajtur. Ndërkohë në ajër fluturonin kapele, çadra dhe shallë, palltot fryheshin si balona. Festë për karikaturistët, sikur të mos kishte aty këtu viktima. Kalimtarë, policë, peshkatarë. Statistikat e boranës shënojnë shpejtësi ere nga 130 deri në 180 kilometra në orë, më stuhishëm ajo godet në muajt e dimrit. Ftohtë, ftohtë, për vogëlushët kjo do të thotë arrest shtëpiak.

E sërish vinin ditë me erë më pak agresive, çerek të rrezikshme, atëherë kur nëna më paketonte në pellushin hungarez me lesh qingji dhe më merrte me vete. Shihja detin gri plumbi, detin e zhdavaritur në shkumë, ndjeja pushtetin e lashtë të erës, luftoja kundër refuzimit dhe frikës. Trieste bëhej mishmash, si e çliruar nga zinxhirët, diçka që godiste fort në veshë. Kryeqyteti  i boranës skërmiste dhëmbët.

Në ditët e erës së jugës, shirokut, sundonte një lodhje e plumbtë dhe një humor i zymtë. Era befte prej detit të zhytur në tymnajë. Valë të ngrohta ethesh, jastëkë të vakët ajri, marramendje. Pisha, tamariskët dhe oleandrat fërgëllonin trishtueshëm. Në ditë të tilla gjuaja lepujt e dritës në dhomën e siestas më mirë se sa të ulesha tek shkëmbinjtë në breg. Megjithëse uji dukej premtues për një banjë freskuese.

Të mos më thotë kush erërat ngjasojnë.

Në lagunën e Grados fryn tramontani. Bari dhe shkurret në ishujt e vegjëli përkulen erës. Freskët, valët xixëllojnë në dritën e mbrëmjes, qielli kthehet në një pikturë që endet. Pallaksch, pallaksch[1], qielli më ikën duarsh. Në të djathtë, ishulli Medea i Pasolinit[2], kasollja e kallamave, por pa Callas. Krah meje Giuseppe Zigaina[3] thotë se për një përshëndetje në lagunë mjafton të ngresh dorën, ngjashëm me një rrahje flatrash. Anija jonë më pas ankoron në molin e vogël të ishullit Anfora. Era godet ftohtë, thith, rrëmben, shkund. Lexon në alfabetin e verbër të detit. Retë lundrojnë. Kapuçi ngrihet lart, dhe drejt argjinaturës mes shkurreve që mbulojnë gjunjët. Më duhet të kërrusem që të përballoj goditjet e erës. Baltë gri lagune, prej nga shohin copa druri. Pas saj ujë blu-jeshil. Erë jodi dhe algash. Unë marr erë, thith erën. Mbush mushkëritë. Shurdhoj veshët. Endja vazhdon. Në kokë notojnë peshqit e Akuileas. Një trumbë e hareshme. Mbi mua lodrojnë retë. Më rrëfejnë për stuhinë në det të hapur. Këtu, në lagunë nuk ka dallgë një metërshe, megjithëse era shtohet. Më flakëron në fytyrë. Pa arritur kufirin e argjinaturës kthehem, me fytyrë të lagur kripe. Mes lotimit shoh qilimat e barit në ujë të kripur. Dielli perëndon.

Në mejhanen e peshkatarëve nuk ka erë. Rizoto me midhje tymon në pjatë. E mishi i peshkut të freskët është i bardhë e I lëngshëm. Ha një copë deti, ndërkohë që jashtë bie nata.

Brenda erës është i vështirë banimi, thotë Biagio Marini.[4] Në dialektin gradez: “Vive nel vento/xe difissile modo…” Po kush po thotë të banosh? Nuk jemi shpërngulur gjithmonë, nuk kemi qenë gjithmonë erëtarë? Nëse i bie unë pas erërave apo ato mua, ç’rëndësi ka. Nuk bëhet fjalë për t’i kapur. Më kot të gjitha kovat, kapistrat.

Në këtë moment i them fëmijës, ja ku e ke busullën. Ajo do të të rrëfejë udhën. Habitu dhe beso.

                                                                         Shqipëroi: Lindita Arapi


[1] Pallaksch: Një shprehje tipike e poetit të famshëm gjerman, Friedrich Hölderlin (1770-1843), fjalë-krijim i tij, që nënkuptonte edhe Po edhe Jo. Kur e pyesnin miqtë dhe ai përgjigjej Pallaksch (Palaksh), kjo do të thoshte që ata nuk kishin për të pritur ndonjë saktësim të mëtejshëm.

[2] Medea-Eiland: Regjisori i famshëm, Pier Paolo Pasolini (1922-1975) ka xhiruar këtu filmin „Medea“, me këngëtaren e famshme, Maria Callas si Medea. (Ilma Rakusa sheh gjatë udhëtimit me anije nëpër lagunën e Grados sheh ishullin, por “pa Callas”.

[3] Giuseppe Zigaina (lindur 1924) piktor dhe poet italian, jeton në afërsi të Grados, ka qenë mik i Pasolinit.

[4] Biagio Marin (1891-1985), poet italian që ka jetuar në Grado dhe i ka shkruar poezitë në dialektin gradez.

Leave a Reply